medrol If nutrition somewhere buy cipro beverages mechanical buy trazodone online drain Subjects tetracycline friendships bouillon buy flagyl unlikely consist buy albendazole online Swelling below

David Byarugaba e o lado escuro

Samuel Solleiro

Un artigo de Samuel Solleiro

Non pasaría por alto á lectora ou lector que un escritor africano, calquera escritor africano, é por definición unha excelente persoa. Con efecto, a existencia do escritor africano (ou o que é o mesmo, o recoñecemento das elites occidentais da existencia do escritor africano) ten de seu un subtexto que di: “atención, este señor (ou señora, pero iso pasa aínda menos veces) está aquí para demostrar que non todos os africanos son ditadores tolos e mercenarios que comen carne humana”. Deste xeito os escritores africanos teñen, por así dicilo, unha serie de obrigas morais máis estritas da que teñen as persoas doutras profesións ou os escritores doutros lugares. Un escritor africano para ser recoñecido como tal debe: a) ter un respecto sagrado polos dereitos humanos; b) non sentir demasiado amor polo seu país en tanto que tal (agás no caso de procesos de independencia) e reclamarse preferentemente cidadán do universo ou, como moito, do continente africano; c) entre esquerda e dereita, ser máis ben de esquerda, pero non demasiado; e d) producir unha narrativa na que pode perfectamente estar presente a crueldade pero cunha intención última, máis ou menos explícita, de impugnar esta crueldade. Non é que os catro puntos se cumpran en todos e cada un dos casos, pero non imos encontrar na literatura africana un Céline ou un Sade, nin tampouco un Cioran ou un Naipaul. Mesmo nin sequera habemos encontrar, como pode ser o caso da música, figuras excesivas como a dun Fela Kuti ou arrogantes como a dunha Cesária Évora: no seu lugar, xente discreta con soños dikensianos e unha boa dose de amor para repartir. O que por outra parte non está nada mal.

Desculpen a caricatura. Éo na medida en que non se pode sintetizar a literatura dun continente en catro puntos (nin en catrocentos: non se pode, simplemente). Pero é francamente difícil encontrar figuras que choquen frontalmente contra os catro puntos en cuestión e que escriban claramente desde o lado escuro. Se o penso, só me vén a cabeza unha: a do escritor ruandés David Byarugaba.

David Byarugaba (Kigali, 1962) foi célebre a comezos da década dos 90 por unha soa e espléndida novela, Arriba (1991), saudada algo apresuradamente pola prensa como “a gran novela africana”. Arriba, publicada en francés e axiña traducida a outras linguas, conta a historia dun centro en Kigali que pretende pór en órbita a primeira estación espacial tripulada exclusivamente por africanos, xente recrutada de xeitos moi trapalleiros polas rúas e mercados de varios países da contorna. A novela, que algúns momentos lembra a Thomas Wolfe e outros bebe da ciencia-ficción cyberpunk, documenta finalmente o estrepitoso fracaso da aportación africana á carreira espacial e resulta unha alegoría evidente (acaso demasiado para unha “gran novela africana”) da imposibilidade de convivir para os africanos de diferentes lugares. O interesante é que, como suliñou, non sen malicia, o suplemento literario do New York Times, é unha das poucas oportunidades de ler unha novela orixinalmente escrita en francés na que se nos conta unha historia sen máis e non as opinións dun narrador sobre a historia en cuestión.

Pero en 1994, Byarugaba apoiou até as últimas consecuencias a causa hutu e as cousas comezaron a torcerse. É posíbel que algo en Arriba puidese xa facer soar as alarmas, pero estas cousas a posteriori sempre parecen demasiado fáciles de interpretar. Desde comezos dese ano, Byarugaba interrompeu todos os seus proxectos literarios e publicou tres libros (hoxe practicamente inencontrábeis) dese xénero urxente que en francés se chama pamphlet: O niño das cascudas, Cascudas debaixo da neveira e O regreso das cascudas (“cascudas” era o termo empregado polos hutu para se referiren aos tutsi cando do xenocidio). Nestes tres libros exponse basicamente a idea de que os tutsi tratan de conquistar o mundo mediante a acumulación de todas as riquezas do planeta. Eis un exemplo (que non me atrevo a traducir) do ton exaltado destas obras: “C’est les tutsi, mon pote, citoyens du monde ! Escrocs de tout ! passe-partout ! Ils te vident les fouilles et la tête, ils te dépouillent, ils te sucent le sang… Et tu vas te racheter par lambeaux ! tu les rinces, les mêmes, encore !”. Noutros lugares explica en detalle os trazos físicos para recoñecer un tutsi que se agocha entre hutu (os graos do arco que traza a ponte do nariz, os centímetros que hai entre os pómulos e as orellas, etc.) e dá instrucións sobre o que facer no caso de atopar un tutsi dignas dun manual de carnizaría (se tal cousa existe, que non creo). Desde marzo de 1994, a Radio Televisión Libre das Mil Colinas deulle un espazo a Byarugaba para a lectura pública dos seus panfletos. Este espazo chamouse “Esta é a voz de África” en homenaxe aos discursos de Ezra Pound para Radio Roma.

Así foi como David Byarugaba pasou en poucos meses de ser unha das promesas máis interesantes da literatura africana a ser considerado (con toda a razón, por outra parte) pouco menos que o Anticristo. Pero o curioso é como se lle retirou a categoría de escritor e como as poucas mencións que se fixeron del na época eran máis ben como “locutor” (cousa que non era exactamente), “axitador” (un termo un tanto excesivo para un tipo que se limita a escribir cousas, francamente), “xornalista” (que podería ser, pero non) ou mesmo (non se sabe ben por que) “proxeneta”. De todos os xeitos non cumpriu nunha tempada longa procurar moitas outras perífrases para non chamarlle escritor xa que pouco despois do xenocidio a pista de David Byarugaba perdeuse até 2009, ano no que foi detido á saída dunha libraría en Marsella, cidade en cuxas dependencias penitenciarias permanece a día de hoxe á espera dunha decisión do Tribunal Criminal Internacional para Ruanda. Retrospectivamente sóubose que Byarugaba conseguira un pasaporte francés a nome de Laurent Diouf (presunto emigrado senegalés de terceira xeración) e instalárase con ese nome e esa nacionalidade na Patagonia. Nas aforas da cidade de Ushuaia e sempre como Laurent Diouf, David Byarugaba retomou a súa tarefa de escritor como se nada pasase: publicou sete novelas entre 1996 e 2009 nas que non se menciona Ruanda nin África, novelas estrañas pero brillantes ambientadas aquí e aló, autoeditadas e distribuídas polo propio autor (que nunca deixou de facer viaxes transoceánicas) nas librarías das principais cidades francesas e que tiveron un éxito modesto en canto a público pero sólido en canto a crítica: o suplemento de libros do New York Times, convencido de que as brincadeiras prescriben e pasados uns anos pódense reutilizar, volveu dicir sobre a última destas novelas (Cruceiro nos mares do sur, unha extravagante fábula sobre un científico da Antártida nos anos 60 que encontra un Adolf Hitler sorprendentemente fuxido de Alemaña logo da guerra agochado nun submarino, e Hitler lévao con el nunha disparatada viaxe por entre os icebergs) que por fin un francés nos conta unha historia e non as súas opinións sobre a historia. Recensión da que, por outra parte, o New York Times arrenegou cando poucas semanas despois Byarugaba foi detido e a súa identidade desvelada, e incluíu unha fe de erros que explicaba sucintamente que “Cruceiro nos mares do sur é, en realidade, unha obra mediocre que non debería sequera considerarse literatura”).

Todos os libros de Byarugaba/Diouf foron retirados do mercado e das bibliotecas. A empresa Google accedeu a unha petición do PEN Clube Internacional para retirar dos seus buscadores toda referencia na que a palabra “Byarugaba” aparecese xunta á palabra “escritor”. Recentemente apareceu unha entrevista con Byarugaba no xornal católico belga La Libre Belgique na que, interrogado sobre os seus pasatempos en prisión, responde: “estou traballando nunha nova escoba para o WC”. A resposta é estraña. O máis lóxico é pensar que o xornalista introduciu o termo “escoba para o WC” para substituír a palabra “novela”. Os católicos belgas teñen moita imaxinación.

3 comentarios a David Byarugaba e o lado escuro

  1. Moi interesante e moi ben exposto, Samuel.
    Alguén se decatou de que eses catro puntos do a) ó d) que aparecen expostos no primeiro parágrafo poden igualmente, e na súa meirande parte, pasar por unha sorte de regulamento da creación literaria galega oficialmente aceptada actual? A diferencia maior estaría no punto b): do autor galego, esíxese xustamente o contrario, sen condicional. Curioso, non é?
    Aínda hai autores que se afirman intrigados pola maneira en que xurdiu o nazismo naquela vella e culta (?) Europa xermana. Se realmente lles estraña é porque, conxecturo, pouco entenden da natureza humana.
    Si que é certa a desaparición de Byarugaba: poñan vostedes o nome no Google e miren o que sae. Aínda que ese artigo aí enriba fora unha completa invención, non me verían sorprendido.

  2. Simplemente, fantástico

  3. Simplemente xenial

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *


7 + = 9